Sosyalist Forum - Sosyalizm Okulu  

Ana Sayfa Bugünki Mesajlar Forumları Okundu Kabul Et
Go Back   Sosyalist Forum - Sosyalizm Okulu > KÜLTÜR & SANAT & BİLİM & EĞİTİM > Eğitim > Dilbilgisi ve Edebiyat Bölümü


SOL RADYO
Sol Radyo
Get the Flash Player to see this player.

BS Militanlarına Karşı Kürt Savaşçıları Ön Saflarda Yazımızı Okumak İçin Tıklayın

Konu Bilgileri
Kısayollar
Konu Basligi
Kürtçe Sözcüklerin Anlamı
Cevaplar
0
Sonraki Konu
sonraki Konu
Görüntüleyenler
 
Görüntüleme
2818
Önceki Konu
önceki Konu
Cevapla
 
Bookmark and Share LinkBack Seçenekler Stil
Alt 07 Aralık 2008, 15:28   #1
 
İŞÇİ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Üyeliği durduruldu
Kullanıcı Profili
Üyelik tarihi: 24 Kasım 2007
Üye No: 4142
Mesajlar: 669
Teşekkür Grafikleri
Ettiği Teşekkür: 0
0 Mesajına 0 Teşekkür Aldı
Tecrübe Puanı: 0 İŞÇİ is on a distinguished road
Standart Kürtçe Sözcüklerin Anlamı

Wateya peyvên Kurdî (Kürtçe sözcüklerin anlamı)

dest :el
hez kirin : sevmek
hez nakim : sevmiyorum
betlane :tatil
hefteyi :haftalık
hebû :vardı
hatim :geldim
mirat :miras
mirata :miras/ alahın belası
bêrîk : cep
di bêrîka min de : cebimde
bi min re : benim ile
girtin : kapatmak /kapmak
girt : kapadım
vekirin : açmak
vekir : açtım
cardin :tekrar
bi vekirinê re :açmamla beraber
peyivîn : konuşmak
ku :nere
li ku : nerede
tu li ku yî :sen neredesin?
li wir : orada
oo çi nakim : ne yapmıyorum ki?
zû : erken /çabuk
pismam : emioğlu /amcaoğlu
çiya :dağ
gerandin : gezdirmek
digerine : gezdiriyor.
li pey : ardından
kivkarik : mantar
civandin : toplamak / toplanmak
dicivînin : topluyoruz
li ser : üstünde
agir : ateş
kewa kirin : közlemek
kewa dikin : közlüyoruz
xwarin : yemek
hesp : at
bezandin : koşturmak
nîvro : öğleyin
bi tevê : ile
çol : yaban /kırsal
her wiha : bunun gibi
awir : bakış / gözetiş
reşandin : serpmek
direşinim : serpiyorum
bedew : güzelik
ketin : düşmek
bîn : koku
bin û pix : koku ve dumani
kişandin : çekmek
nava : içine
pişik : akciğer
kezev : karaciğer
êvar : akşam
tilî : parmak
mîtin /mijîn : emmek.
Ma karê te çi ye? : işin ne?
têr : tok, doymuş
de têra xwe : kendine yetecek kadar
De têra xwe tiliya xwe bimije. : Eh! Yeterince kadar parmağını em.
Zu were! : Çabuk gel
bîrî kirin : özlemek
Min bîriya te kiriye! : Seni özledim.
dem : zaman
kin : kısa

Ezê di demekî kin de li wir bim : Ben kısa zamanda orada olacağım.
Rêziman

Biz daha önceki derslerde birinci ve ikinci grup fiillerin şimdiki zaman çekimlerini gördük. Burada da diğer bir grup olan pasif fiillerin, ya da “andin /din” ile biten fiillerin şimdiki zaman köklerini bulma metodunu öğrenecegiz.

Önce “din” takısı atilir, geride kalan fiil kökünün son hecesindeki “a” sesi yumuşatılarak “î”ye dönüştürülür, ortaya çıkan sonuç fiilin şimdiki zaman kökü dür.

Örnek: Gerandin (bu fiilde “din” eki atılır, geri kalan “geran”nın son hecesindeki “a“ “î“ye dönüştürülür. Ortaya “gerîn“ çıkar. Bu şimdiki zaman köküdür.

Şimdi de çekimini yapalamın
Gerandin
Ez digerinim Ben gezdiriyorum
Tu digerinî
Ew digerîne
Emdigerînin
Hûn digerînin
Ew digerînin

Sizde yukarıdaki örneğe uygun şu pasif fiillerin çekimini yapın.

1 – civandin, 2 – kişandin, 3 – xemilandin, 4 – reşandin, 5 – bezandin

Pêhînî 1 Mînak:

Ez ........ hez nakim (telefonê) Ez ji telefonê hez nakim.
1 – Ew ....... hez nake (derewan = yalan) 2 – Em ..........hez nakin (zulumkaran)

3 – Tu ...... hez nakî (min). 4 – Hûn ......... hez nakin (me) Pêhînî 2 Mînak:

Min bîriya …… kiriye(te). Min bîriya te kiriye.
1 – Wî bîriya....... kiriye (min) 2 – Wê bîriya ........ kiriye(diya xwe).

3 – Min bîriya .....kiriye(bavê xwe). 4 – Wan bîriya ........ kiriye (me).

5 – Me birîya ........ kiriye (welatê xwe).

Pêhînî 3 Mînak:

Ez …Li wir im (sibe) Ez sibe li wir im.
1 – Em .........li wir in(êvarê). 2 - Ew ......... li vir in (roja cejnê=bayram günü).
3 – Ew ….. li vir e (pêncşemîyê). 4 – Tu …… li vir î (kengê=nezaman)?
5 – Ez … li wir im(sêşemiyê=Salı).

Otobûs Ez li otobûsê siwar bûm, diçim mal. Di otobûsê de tiştên balkêş hene. Yek bi tiliyên xwe dijimêre, yek destê xwe dadilêse. Yek jî porteqalan diqeşêre., Dergûşek bi destên xwe yên biçûk çavên xwe ji mêşan diparêze. Li der dinêrim, hin derketine seyranê goşt dibrêjînin. Lê ev tiştên balkêş jî hedana min nayne. Ez stûnên devên rê dijmêrim. Ji bêhedaniya di xew re çûm. Gava ez li qerajê ji otobûsê peya bûm, hevalê min bi hemû hêza xwe ve destê min diguvêşe, ez jî milê wî diguvêşim. Li pey jî em di nava bajêr de digerin. Li her derê tiştekî cûda. Cîhan wiha ye.


balkêş : dikkat çekici
jimartin : saymak
dijmêre :sayıyor
dalastin /alastin : yalamak
qeşartin : meyve sebze soymak
dergûş : bebek / beşik
çav :göz
çavên xwe : kendi gözlerini
mêş : sinek
parastin : korumak /savunmak / sözüne sahip olmak
nêrîn : bakmak
deketin : çıkmak
seyran : gezi /piknik
goşt : et
biraştin : kızartmak
hedan : dişlik /oyalanma
nayne : getirmiyor
stûn : direk
dev : ağız
rê : yol
devê rê : yol kenarında
jimartin : saymak
ji bêhedaniyan : sıkıntıdan
xew : uyku
di xew re çûn :uykuya dalmak
peya bûn : inmek
hemû : tüm
hêz : güç
bi hemû hêza xwe ve : bütün gücüyle
guvaştin : sıkmak
mil : omuz /kol
bajar /bajêr : şehir
Di nava bajêr de digerin : şehirin içinde dolaşıyoruz
cûda /cuda : ayrı / başka
tiştekî cuda : başka bir şey.
cîhan : dünya

Bu küçük anlatım da yapıları biribirine benzeyen fiiller kulanılmıştır.

Bu fîiler de bir grup teşkil etmektedirler. Biz bunlara dördüncü grup fiiler diyoruz. Bu tür fiilerin de şimdiki zaman kökü bir sisteme dayalı.

Örnek: “parastın”

Bu tür fiillerde “tin” takısı atılır, geriye “paras” kökü kalır. Paras kökünün son hecesindeki “a” büküm kuralına uygun “ê” ile yumuşatılır, “s” harfi de biraz tizleşir. Sonuçta bu kök “parêz” kökü ortaya çıkar.

Bu açıklamaya uygun şimdiki zaman çekimi

Parastin

Ez diparêzim
Tu diparêzî
Ew diparêze
Em diparêzin
Hûn diparêzin
Ew diparêzin.
Pêhînî 1
Mînak:

otobûsê tiştên balkêş.
Di otobûsê de tiştên balkêş hene.

1 –bajêr – dikanên mezin. 2 – dibistan mamosteyên baş jî
2 – mal – meywe û sewze jî 4 – li almanyayê – kurd jî

Pêhînî 2

Mînak

Keçik – dest bira parastin.
Keçik bi destan birayê xwe diparêze.

1 – Dergûş – dest – çavên – parastin. 2 – Lawik – destan – serê – parastin
3 – Mirîşk (tavuk) – per – çêlik – parastin
4 – bizin – qiloçên – kara – parastin.



Her tişt ters diçe!

Sîdar kûr kûr diponijî, ez nêzîkê wî bûm û min jê pirsî, ka çi bûye. Wî jî derdê xwe wiha got: “Sala 2005 an li min nehat, hertiştê min ters diçe.

Xwarinê çêdikim, binê beroşê dişewite. Tiştekê binivîsim, ximav li ser kaxizê belav dibe û bi tevhevî dilewitîne. Pencerê digirim cama wê dişkê. Min çendekî destê xwe neda tiştekî, bê tevger mam, di mal de diketim hundirê dolabê, gava derdiketim der, di nedî de kevir dihat û li serê min diket. Ez pir li ber xwe ketim. Bi qasê hefteyekê baş bû. Min cardin her tişt ji bîr kir, bêhna min vebû.

Rojekê hevalan got, “em biçin kaşokan bajon!” Ez bi kaşokan bi weş hatim, li darê ketim, wek paçekî bi darê ve zeliqîm. Ez bi birîndarî û stûxwar ji wir vegeriyam. Gava xweş bûm, min sêçerx ajot, lastîkê wê teqiya. Li tirimbêla bavê xwe siwar bûm, tirimbêl xirab bû. Ji bo ku tiştek nebe, min xwe li nexweşiyê danî û ez ketim nav nivînan.

Li pey çend rojan dîsa ji mal derketim, çûm, min gog lîst, hevalê min ling avêt ber min, ez li erdê dirêj bûm, bi vê re nav dev û diranên min tije xwîn bû. Roja din ez çûm, li hespê siwar bûm, bi carê ve hespê xwe hilavêt û ez ji ser hespê ketim. Ev çend hefte ne, ti deng tine. Gelo ez ji vê belayê rizgar bûm yan na?”

Wateya peyvên Kurdî (Kürtçe sözcüklerin anlamı)

ponijîn :düşünmek
nêzîk : yakın
ka : hani / hele
lêhatin : uymak
lê nehat : uymadı
2005'du hezar û pênc)
xwarin çêkirin : yemek yapmak
beroş : tencere
şewitîn :yanmak
nivisandin :yazmak
ximav : mürekep /boya
belav bûn : dağılmak
tevhevî : tüm, bütün
lewitandin : batırmak
şikandin : kırılmak
çendeki : bir müdet /bir ara
tevger : hareket
hundir : iç /dahiliye
di nedî de : aniden
kevir : taş
li ber xwe ketin : üzülmek / kendî kendine kahırlanmak
ji bîr kirin : unutmak
bêhn vebûn : nefes almak
kaşok : kayak
ajotin : sürmek
paç : bêz / bêz parçası
zeliqîn : yapışmak
Bi darê ve zeliqîm: ağaca yapıştım.
birîndar : yaralı

bi birîndarî : yaralı olarak
stûxwar : boynu bükük
vegerîn : dönmek
xweş bûn : iyileşmek
sêçerx : üç tekerlekli bisiklet
du çerx : bisiklet
teqin : patlamak
tirimbêl : taksi / araba
xira bûn : bozulmak
ji bo ku : ... için
Ji bo ku tiştek nebe. : birşey olmaması için
nexweşî : hastalık /hasta
Min xwe li nexweşiyê danî : Kendimi hastalığa verdim.
nivîn : yatak
ketim nav nivînan : yatağa girdim.
dîsa : yine
gog : top
min gog list. : top oynadım.
ling/nig : ayak
Hevalê min ling avêt ber min : Arkadaşım çelme taktı bana.
dirêj : uzun
dirêj bûn : uzamak
Ez li erdê dirêj bûm. : yere uzandım
diran / didan :diş
xwîn : kan
tijî bûn : dolmak
Dev û dıranên min tije xwîn bûn : ağzım dişim kan doldu.
din : diğerî
roja din : diğer gün
hilavêtin : hoplamak /sıçramak
ti : hiç
gelo : acaba
rizgar bûn : kurtulmak
Çend pirs;

1 – Sîdar çi dike?
2 – Di baweriya Sîdar de sala 2005an ji bo wî çawa ye?
3 – Gava ximav bela be çi dike?
4 – Sîdar di mal de diket ku derê?
5 – Hevalê Sîdar ji Sîdar re çi dibêje?
6 – Gava Sîdar kaşokê dajo çi tê serê wî?
7 – Hesp çi dike?

Kürtçede Türkçenin tersine bir çok edat kulanılmakta. Bu edatlar nesne ve objelerin tarifi, pozisyonlarını belirlemede, hatta kelime bükümlerinde büyük rol oynarlar. Ayrıca birçok fiil de edatlı fiilerdir. Örneğin “eve bakıyorum“ cümlesin de ismin “e“ hali kulanılarak bir yöne yöneliyor. Bu kürtçede “li“ edatı bu erki üstlemektedir. “Ez li malê dinêrim!”

Aşağıdaki edatları tekstin içinde bulun, bir daha cümle ile beraber okuyun.

binê beroşê (tencerenin dibi), li ser kaxizê(kağıdın üzerinde), bi tevhevî (bütünüyle), bê tevger (hareketli), di mal de (evde),
hundirê dolabê (dolabın içi), di nedî de(aniden), li serê min (benim üstümde), li ber xwe (önünde), bi weş(suratle), ji mal (evden),
bi kaşokan (kayakla), li darê(ağaca), bi darê ve(ağaca/ ağaca yapışık), ji wir zivirîm (ordan döndüm). li tirimbêla bavê xwe (babamın taksisine).
ji bo ku tiştek nebe (birşey olmaması için), li nexweşiyê danî( hastalığa verdi), ber min (önümde),
li pey çend rojan(bir kaç günden sonra), bi carê ve (aniden), ji ser hespê (atın üstünden), ji vê belayê( bu beladan).

Mînak:

Simêl min hatin li (olumsuz), mû poz (di…re) min çûn.

Simêl li min nehat, mû di pozê min re diçe.

1 – Sala 2006 an min hatin li (olumsuz), her tişt min ters çûn.

2 – Hewa welatê biyanî min hatin li (olumsuz), her karê min ters çûn.

3 – Zewac(evlilik) min hatin li (olumsuz), karê min ters çûn.

Pêhînî 2

Şu edatları aşağıdaki cümlelerin boş yerlerine uygun bir şekilde yerleştirin.

Binê, li ser, li pey, ji bo, di ..de – bê, hundirê, li ser, li ber.

1 - - - - beroşê dişewite.

2 Ximav - - - - - kaxizê bela dibe.

3 - - mal - - - - tevger dima.

4 Ew dikeve - - - - - - - dolabê.

5 Pere - - - - - min tine.

6 - - - - - xwe dinêre, lê nabîne.

7 - - - - ku diştek nebe, ji mal dernakeve.

8 - - - - - çend rojan, cardin karê wî ters diçe.

Diyalog

Şu diyaloğu bir kaç kez okuyun! Eğer olanağınız varsa, kürtçe bilen bir arkadaşla beraber okuyun. Anlyamadığınız sözcüklerin anlamını sözlükte bulun ve öğrenin.

– Ew çi bîn e, tê? (o ne koku dur, geliyor)

– Binê beroşê dişewite.

– Çima dişewite?

– Ez nizanim, her tiştê min ters diçe!

– Tu çi dikî?

– Ez bi qelemximavê (dolma kalem) dinivisînim, xwedê bela xwe pê de, dîsa!

– Çi bû, be camêro?

– Ximav (mürekep) li ser kaxizê bela dibe!

– Tu jî hêdî binivîse!

– Na, ne ji wê ye, jixwe her tiştê min ters diçe!

– Tu çima naçî der?

– Ez ditirsim, dibe kevir li serê min bikeve!

– Çima kevir li serê te keve?

– Îsal her tiştê min ters diçe!

– Pencerê veke!

– Na, cam dişikê!

– Tu evîndarê darê yî?

– Na! – Tu çima darê hemêz dikî? – Na, ez darê hemêz nakim!

– Lê ew çi ye? – Ez şemitim, hatim li darê ketim. – Tu gogê dilîzî?

– Na ez nalîzim! – Çima nalîzî? – Heval ling davêjin ber min!

– Wêçaxê biçe li hespê siwar be! – Na, hesp xwe hildavê, paşê ez li erdê dikevim! – Tu jî pir tirsonekî lo! – Na îsal her tiştê min ters diçe!

Bu cümleleri kürtçeye çevirin

Neden ağacı kucaklıyorsun? Hayır ben ağacı kucaklamıyorum.

Camı aç Hayır ben açmıyorum Sen ata

biniyormusun?

Hayır binmiyorum. Niçin binmiyorsun?

Attan düşerim.

Rêziman

Kürtçede eğer anlam bozulmuyorsa yanyana gelen iki sessiz harften bir tanesi düşer. Örnek: simbêl >simêl, kember >kemer, koçber >koçer gibi. Bazı fiilerde de bu özeliğe uygun olarak sessiz harfler düşmüştürler. Şimdi bu kurala uyan fiilerin şimdiki zaman köklerini bulalım.

Ez par çûm welat. Em li balafirgeha Frankfurtê li balafirê siwar bûn. Balafir di ser Enqerê re firiya û li balafirgeha Xarpêtê danî. Ez çûm qeraja otobûsan, bi wê dilhejiyê li otobûsa gund siwar bûm û me berê xwe da gund. Rêya gund bi qasê saetek kudand (domand). Dema otobûs li gund rawestiya, ez jê peyabûm. Min tûr û baholên xwe girt û xwest ber bi mal biçim. Lê bav û dayîka min hatin pêşiya min.

Min tûr û bahol avêtin û ber bi wan bazda, min berê bi hemû hesreta dil dayika xwe ya delal hemezkir û destê wê paçîkir. Hima li pey min bavê xwe hemêzkir û destê wî jî paçîkir. Me li hev pirsî û hêsirê şahiyê rijand. Di wê kêliyê de birayê min ê biçûk jî hat. Min ew berê di hemêza xwe de guvaşt û dûv re jî herdu çavên wî yên reş paçîkir. Birayê min tûr û baholên min hilgirt û em çûn mal.

Min çavên xwe li malê gerand, hîn gişt wekî berê bû, tiştek neguherîbû. Dayê mînder danî, em rûniştin, me hinek henek û yarî kir. Bi carê ve xwişka min a biçûk, şîrîna mala me jî, ket hundir. Me hevdu hemêzkir, bi dilşadî li hev pirsî. Xwişka min a delal ji me re nan û çay çêkir, anî; me nanê xwe xwar, çaya xwe vexwar. Xwişka min elb avêt pîlê xwe û em bi hev re çûn nav mangan, bi gotineke din nav çêlekan, Me çêlek dotin, anî, keland, hinek vexwar û hinek jî meyand, kir mast.

Fêrgîn Balyan
çûm : gittim
par : geçen sene
balafirgeh : hava alanı
balafir : uçak
li ser, di ser…re : üzeri, üzerinden
Xarpêt :Harput /Elazıg
qeraj : otogar
otobûs : otobüs
dilhejî : heyecan
qasê : kadar
bi qasê : takriben, kadar
bi qasê saetek : takriben bir saat
kudandin : sürmek (zaman için)
kudand /domand : sürdü
Bi qasê saetek kudand :Takriben bir saat sürdü.
rawestan : durmak /dikilmek
rawestiya : durdu
peya bûn : inmek
peya bûm : indim.
bahol : bavul
girt : aldım
xwast : istedim
biçim : gideyim
dayîk : anne
pêşî : ön

Lê bav û dayika min hatin pêşiya min : Ama baba ve anem beni karşıladılar.

avêtin : atmak
min bazda : koştum

Min tûr û baholên xwe avêtin û ber bi wan bazda. : Bavul ve çantalarımı atım, ve onlara dogru koştum.

hemû : tüm
hesreta dil : gönül hasreti ile
delal : nazli / iyilerin iyisi
hemêz kirin : kucaklamak
hemêz kir : kucakladım
paçî kirin /maç kirin : öpmek
li hev pirsîn :birbirinin hatırını sormak
hêsir /rondik : gözyaşı
şahiyê : sevinç
rijandin : dökmek
rijand : döktü
Me hêsirê şahiyê rijand : Sevinç gözyaşlarını döktük.
kêlî : an, moment, dakkika
di wê kêliyê de : o sırada, o anda
piçûk/ biçûk : küçük
guvaştin : sıkmak
Min guvaşt : ben sıktım
herdu : her iki
reş : kara
herdu çavên wî yên reş : her iki kara gözlerini
hilgirtin : kaldırmak, sırtına almak
hilgirt : kaldırdı.
gerandin : dolaştırmak
gerand : dolaştırdım.
Min çavên xwe li malê gerand : Evde göz gezdirdim.
gişt : hepsi
Gişt wekî berê bû :Hepsi eskisi gibi idi.
guhertin : degiştirmek
Tiştek neguheri bû : Hiç bir şey degişmemişti.
Dayê mînder danî : Anne minderi indirdi.
Em rûniştin : Biz oturduk.
hinek : biraz
henek / yarî : şaka / yarenlik
bi carê ve : birden
xwişk /xweh : bacı / kızkardeş
ket : düştü
ket hundir :içeri girdi, içerisine düştü
hevdu (hev û din) : birbirini
me hevdu : biz birbirimizi.
dilşadî : yürek / gönül sevinci
anî : getirdi
xwarin : yemek (fiili)
vexwarin :içmek
Me xwar û vexwar : Biz yedik ve içtik.
pîl : kol
bi hev re : beraber
avêtin : atmak
Avêt pîlê xwe : koluna attı /aldı
gotin : (burada) söz
bi gotinekî din : başka bir söz ile
dotin : sagmak
kelandin : kaynatmak
Me keland : biz kaynattik.
meyandin : mayalamak
Me meyand : biz mayaladık.
mast : yogurt
İŞÇİ isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla


Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)
 
Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
Konu Acma Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı
Trackbacks are Açık
Pingbacks are Açık
Refbacks are Kapalı


“Hukuk, iktidarın fahişesidir”
Şu Anki Zaman: 04:28.


Powered by vBulletin®
Copyright ©2000 - 2014, Jelsoft Enterprises Ltd.
Content Relevant URLs by vBSEO 3.6.1